تبلیغات
دختر زمین شناس

دختر زمین شناس
تنها جایی که برای زندگی کردن داریم زمین است...مواظبش باشیم
قالب وبلاگ
افیولیت ها وافیولیت ملانژهای ایران



افیولیت به مجموعه ای از سنگ های مافیك واولترامافیك گفته می شودكه ممكن است منظم یا لایه لایه باشند ویا در اثر تنش های زمین ساختی بایكدیگر مخلوط شده باشند.به افیولیت؛ كمپلكس افیولیتیٍٍٍ ، سری افیولیتی، آمیزه افیولیتی وسر انجام آمیزه رنگین گفته شده كه از میان آن ها واژه آمیزه رنگین(كالرد ملانژ) كاربرد بیشتری دارد واغلب به عنوان یك واحد سنگ چینه ای به كار می رود كه در ایران بیشتر به صورت نوار های باریك هستند و در امتدادطولی اصلی رخنمون دارند.شواهد زمین شناسی ودیگربررسی های انجام شده نشانگر آن است كه تركیب شیمیایی آن ها همانند پوسته اقیانوسی است.لذا پذیرفته شده كه مجموعه های افیولیتی ایران، باقی مانده اشتقاق های درون قاره ای هستند كه در اثركافتی شدن(Rifting)شكل گرفته اند. داشتن كرومیت، سولفید مس توده ای، كانی های گروه پلاتین، عناصر خاكی كمیاب و.....از ویژگی هایی است كه به افیولیت ها ارزش اقتصادی می دهند.


سنگ های سازنده مجموعه افیولیتی ایران

درنواحی كه تأثیرتنش های زمین ساختی بر روی افیولیت ها كمتر بوده، می توان یك روند كلی از سنگ های تشكیل دهنده زیر دید:

اولترا مافیك ها: عمده ترین سنگ های افیولیت ها هستند كه در میان آن ها هارزبورژیت درصد بالاتری دارد.دونیت، لرزولیت، ورلیت وبرخی از انواع پیروكسینیت ها به ویژه برونزیت نیز از جمله الترا مافیك های افیولیت ها می باشند.

گابرو ها:پس از الترا مافیك ها فراوان ترین سنگ های بازیك دانه درشت هستندكه از نظر سیما و ساخت در بیشتر جاها به صورت توده ای هستند ولی گاهی نیز ساخت لایه ای دارند.در پاره ای از نواحی افیولیتی ایران سنگ های گابرویی در اثر دگر سانی به مجموعه ای عدسی شكل سفید رنگ متشكل ازگارنت، وزوویانیت،كلریت وگروسولار تبدیل شده اند كه رودنژیت نام دارند.

گدازه های آتشفشانی: گدازه ها وگاهی خاكستر های آتشفشانی از جمله عناصر مهم افیولیت ها هستند كه تركیب كانی شناسی گوناگون و ساختار بالشی دارند.تركیب آن ها از لوكوبازالت تا اسپیلیت متغیر است.

دایك های دیابازی وگابروها: دایك های دیابازی(گاهی تغذیه كننده)گابروها را قطع می كنندواز آن ها جوانترند.میكرو گابروها از سنگ های رگه ای افیولیت ها هستندكه سختی زیاد ورنگی بسیار تیره دارند و به صورت دایك های نه چندان ممتد ویا به شكل عدسی رخنمون دارند.

سنگ های اسیدی نفوذی: دیوریت كوارتز دار وپلاژیو گرانیت ها از دیگر سنگ های افیولیت ها هستند كه به صوررت توده های كوچك وگاه به صورت دایك ویا رگه های نازك دیده می شوند.

سنگ های دگرگونی:در افیولیت های ایران دو نوع سنگ دگرگونی وجوددارد:

گروه نخست میكا شیست.گنایس ومرمر با خاستگاه قاره ای هستند وارتباطی به مجموعه های افیولیتی ندارند.

گروه دوم در حقیقت افیولیت های دگرگون شده اند.

سنگ های افیولیتی در دو فاز جداگانه دگرگون شده اندٍٍٍ؛فاز نخست ازنوع گرمابی واستاتیك می باشد كه بیشتر موجب تغییركانی شناسی سنگ ها شده است .تشكیل تالك، آزبست و منیزیت از پیامد های این نوع دگرگونی است.فاز دوم از نوع ناحیه ای و نتیجه فشارهای كوهزایی و بسته شدن كافت قاره ای می باشد.

قطعات بیگانه: در بسیاری از مجموعه های افیولیتی ایران قطعاتی از سنگ های گوناگون با خاستگاه متفاوت وجود دارد.ابعاد این سنگ ها از كوچك تا بسیار بزرگ متغیر است.این قطعات بیگانه نوعی اولیستولیت (olistolit ) و معرف محیطهای پر تكاپو هستندكه در اثر فرایند های زمین ساختی به مجموعه های افیولیتی افزوده شده اند.

پراكندگی افیولیت ها

در طول وبه موازات خط راندگی زاگرس نوار افیولیت-رادیولاریت وجود دارد كه ادامه آن درعمان نیز یافت می شود. افیولیت های سایر مناطق ایران از نوع ملانژ می باشندو به طور كلی در دو گروه بیان می شوند:

1) نوار افیولیت-رادیولاریتی زاگرس

2) نوار حلقوی ایران مركزی

افیولیت های زاگرس

در امتداد و در بلافصل جنوب غربی زاگرس،دو بخش جدا از هم از مجموعه افیولیتی-رادیولاریتی رخنمون دارد.دو كمان افیولیتی كرمانشاه و نیریزبخشی از نوار افیولیتی به طول تقریبی 3000 كیلومتر هستندكه به طور ناپیوسته از سوریه شروع وپس گذر از جنوب تركیه وزاگرس به عمان می رود.مقایسه افیولیت های زاگرس با ایران مركزی بیانگر 3 تفاوت عمده می باشد:

1- در نوار افیولیتی زاگرس،رسوبات آهكی تخریبی وتوربیدایت به فراوانی یافت می شود در حالی كه همراهان رسوبی آمیزه های رنگین ایران مركزی بیشتر از نوع شیل ،توف و آهك های پلاژیك است.

2- در آمیزه های رنگین ایران مركزی،سنگ های اسپیلیتی و دیابازی نقش مهمی دارند در حالی كه در افیولیت های زاگرس مقدار این سنگ ها ناچیز است.

3- در افیولیت های زاگرس،سنگ های رسوبی سن پالئوزوئیك و مزوزوئیك دارند اما همراهان رسوبی ملانژهای ایران مركزی وشرق ایران بیشتر دارای سنگواره هایی به سن سنومانین تا ماستریشتین می باشند.

سن افیولیت های زاگرس : فسیل شناسی،مدارك و شواهد كمی در تعیین سن این افیولیت ها ارائه داده است.سن عمومی افیولیت های زاگرس كرتاسه پسین اعلام شده است كه البته مطالعات دقیق تری در این مورد باید انجام شود.

افیو لیت های كرمانشاه

در ناحیه كرمانشاه، سنگ های افیولیتی به ویژه در ناحیه صحنه و هرسین رخنمون دارند و افیولیت های كمان صحنه-هرسین نامیده می شوند كه شامل:

»نخستین برونزد درشمال شرقی كرمانشاه(ناحیه صحنه) قرار دارد كه متشكل از سنگ های اولترا بازیك دانه ای(كومولیت) پریدوتیت است كه ابتدا باسنگ های گابرویی و سپس با گدازه پوشیده است.این مجموعه اثری از آمیختگی ندارد.

»دومین برونزد درجنوب شرقی مجموعه قبلی قرار دارد و به شدت تكتونیزه می باشد.در این مجموعه سنگ های اولترا بازیك با فلس های آهكی و رادیولاریتی همراهند.

»سومین برونزد در ناحیه هرسین متشكل از یك توده سرپانتینیت است كه در آن ورقه های آهكی تبلور مجدد یافته دیده می شود.

افیولیت های نیریز

مطالعات مناطق افیولیتی-رادیولاریتی نیریز نشانگر آن است كه در این ناحیه جداشدگی پوسته در زمان تریاس صورت گرفته است.در نیریز فارس قاعده این رسوبات به خوبی قابل ملاحظه است وبدون دگرشیبی وگسل خوردگی بر روی آهك های رسی سازند سروك قرار گرفته و شامل 3 بخش مشخص زیر می باشد:

» بخش زیرین یا بخش رسوبی: قاعده سكانس افیولیت-رادیولاریت نیریز را به عنوان یك واحد لیتولوژیك خاص به نام رادیولاریت زاگرس معرفی می كنند.این واحد شامل مجموعه ای از روراندگی های متوالی است كه درمجموع ساختمان فلسی داشته واز نظر لیتولوژی شامل رادیولاریت های قرمز رنگ همراه با چرت های لایه ای است.

» بخش میانی یا بخش ملانژ: این بخش بر روی بخش قبلی قرار دارد.ضخامت آن نسبت به دو بخش دیگر،كم وشامل قطعات بیگانه رسوبی وآذرین می باشد.

» بخش فوقانی یا بخش افیولیتی: در قاعده این بخش توده افیولیتی به ضخامت چند متر دیده می شودو بر روی آن مجموعه ای از قطعات آهكی متبلور با دگرگونی ضعیف دیده می شود.بر روی این آهك ها افیولیت های واقعی وجود دارند كه ضخامت آن به كیلومترها می رسد.

افیولیت های ایران مركزی

افیولیت های ایران مركزی با نام نوار های حلقوی ذكر می شوند كه خرده قاره مركز وشرق ایران مركزی را فرا گرفته اند.مهم ترین افیولیت ملانژ هایی كه درتشكیل این نوار حلقوی شركت دارند عبارتند از:

افیولیت ملانژ ناحیه سبزوار

این منطقه یكی از عمده ترین مناطق افیولیتی ایران است كه در كنار گسل درونه و در حدود 2000 كیلومتر مربع وسعت دارد.این مجموعه از سنگ های اولترا بازیك تشكیل شده است كه هارزبورژیت قسمت اعظم آن را تشكیل می دهد.این مجموعه بر اثر عوامل تكتونیكی به صورت قطعات بزرگ از گوشته جدا شده است.سنگ های بازیك تا حد واسط و اسیدی وهمچنین میكرو گابرو ها و دایك های دیابازی نیز در آن دیده می شوند.گدازه های بالشی از نوع لوكوبازالت تا اسپیلیت و حتی كراتوفیر متغیر است.در این مجموعه رودنژیت نیز در بسیاری از قسمت ها قابل تشخیص است.

عمده ترین رسوبات همراه با آن ،سنگ های پلاژیك به همراه كمی رادیو لاریت است.سن رسوبات سری های آتشفشانی همراه با آن به اواخر كرتاسه بالایی نسبت داده شده است.

افیولیت ملانژهای شمال تربت حیدریه

در این منطقه سكانس تقریبا كاملی از ساختار یك مجموعه افیولیتی دیده می شود كه از قاعده به طرف بالا به شرح زیر است:

- آمفیبولیت های قاعده ای: در نتیجه روراندگی پوسته اقیانوسی بر روی حاشیه قاره،در قاعده افیولیت تشكیل شده اند.

- پریدوتیت های متامورفیك: شامل: هارزبورژیت، دونیت، ورلیت، لرزولیت و سرپانتینیت.

- سنگ های كومولیت:كانی های تشكیل دهنده در آشیانه ماگمایی در مرحله اول با تشكیل اولترامافیك ها و در مرحله دوم با تشكیل سنگ های گابرویی همراه بوده است.

- رودنژیت: در نتیجه متاسوماتیسم سنگ های دیگر مانند گابروها تشكیل شده اند.

- مجموعه دایك های صفحه ای: در اثر تزریق دایك ایجاد شده اند و عمدتا سنگ های دیابازی را شامل می شوند.

افیولیت ملانژهای جنوب بیرجند

در جنوب بیرجند،افیولیت ملانژهای در هم ریخته وكم وبیش دگرگون شده ای دیده می شود كه به صورت قطعات كوچك و گاه بزرگ نفوذ كرده اند و در آن واحد های دونیت ، پیروكسینیت و لرزولیت وجود دارد كه گاهی به سرپانتین تبدیل شده اند.این افیولیت ملانژها یك سكانس كامل افیولیتی بوده ودارای شكل قوس مانندی می باشند.

بین افیولیت مزبور و فیلیش هایی كه با سنگ های آتشفشانی همراهند، تغییرات تدریجی یافت می شود:

سرپانتینیت ، شیل های سیلیسی و آهك های قرمز بین لایه ای ،سنگ آهك نازك و متراكم گلوبوترونكا دار.

به طرف جنوب مجموعه دیابازی میكروملانژ شروع می شود.در داخل آن قطعات دیابازی درون سیمان آهكی قرار دارد.

یك توده همگن وضخیم دیابازكه در بخش زیرین ساخت بالشی دارد و دارای قطعات قرمز و نامشخصی از مواد سیلیسی است كه به طرف جنوب دوباره تكرار می شود.افیولیت ملانژ این منطقه دگرگون شده است.در هم آمیختگی این افیولیت ها پیش از پالئوژن بوده است.سنگ های نوع فیلیش ترشیاری در این منطقه شناخته نشده است.

ملانژهای شرق ایران

در اثر عمل فرورانش، بخشی از گوشته بالایی و پوسته اقیانوسی به صورت مجموعه درهمی (ملانژ افیولیتی) بر جای مانده است كه متشكل از آمفیبولیت، متا دیاباز، پیلولاوا، آندزیت و رسوبات پلاژیك نظیر رادیولاریت ها می باشد.همچنین سنگ های اولترابازیك، بازیك و حد واسط با در هم ریختگی شدید نیز در این مجموعه به چشم می خورد.در حقیقت این افیولیت ها نشانه جدایی بلوك لوت و بلوك افغان از یك پلاتفرم واحد است. در واقع بخشی از این مجموعه را می توان یك ملانژ تكتونیكی به شمار آورد.تعیین سن به خاطر درهم ریختگی تكتونیكی با رسوبات جوانتر مشكل است ولی در توده كوه آهنگران به روش K-Ar سن(2/0 +-6/83) میلیون سال به دست آمده است.

افیولیت ملانژهای شمال مكران

» نوار افیولیت ملانژ جنوب و جنوب غرب كرمان

این نوار از شمال اسفندقه تا منطقه حاجی آباد به طول تقریبی 360 كیلومتر امتداد دارد.سنگ های این مجموعه شامل انواع اولترابازیك و بازیك تا انواع حد واسط واسیدی است. درناحیه چهار گنبد كه عریض ترین بخش این نوار را تشكیل می دهد، نظم و ترتیب ویژه ای دیده می شود و اساسأ شامل 3 بخش زیر است:

بخش زیرین شامل واحد های رسوبی است و قسمت اعظم آن ماسه سنگ، چرت و آهك به رنگ های مختلف است.

» بخش میانی كه در آن تناوبی از سنگ های رسوبی با گدازه های آتشفشانی زیر دریایی دیده می شوند.

» بخش فوقانی شامل مجموعه ای از سنگ های اولترابازیك و عدسی هایی از آهك های پلاژیك است.

افیولیت ملانژ شمال نائین

این مجموعه كالرد ملانژ،از افیولیت ها وسنگ های آهكی و رادیولاریت تشكیل یافته و در مجموع روندی تتریبا شمالی-جنوبی دارد. قسمت اعظم این مجموعه شامل پریدوتیت وسرپانتینیت و به مقدار كمتر پیروكسینیت ها و دیا باز هاست. تعدادی رگه دیاباز ، گابرو و میكرو گابرو نیز در منطقه دیده می شوند. به طور محلی سنگ های دگرگونی نیز به صورت قطعات كوچكی از شیست های دگرگونی ، آمفیبولیت وو سنگ های آهكی دگرگون شده در مجموعه افیولیتی دیده می شوند. از نظر شیمیایی سنگ های مجموعه افیولیتی ناحیه نائین از یك ماگمای توله ایتی به وجود آمده اند.

ملانژ ماكو- خوی

این مجموعه افیولیتی در خارج از كادر مجموعه افیولیت ملانژ حلقوی و در حوالی خوی بیرون زدگی های آن ها را می توان مشاهده كرد. بین مرز ایران و تركیه(در غرب دریاچه ارومیه) تعدادی از مجموعه های افیولیت- رادیولاریت به صورت بیرون زدگی های نامنظم در امتدادشمال – جنوب دیده می شوند. این افیولیت ها از سنگ های الترابازیك، رادیولاریت، دیاباز و مواد توفی- آتشفشانی فراوان تشكیل شده اند. در داخل ورلیت های خوی نیز رگه های گرانیت دیده می شود. به نظر می رسد كه این ملانژها در گودال های حاشیه ای – اقیانوسی زاگرس مرتفع تشكیل شده و از نوع دراز گودال می باشند.

منابع:

زمین شناسی ایران.علی درویش زاده.مؤسسه انتشارات امیر كبیبر.تهران.1383 .

زمین شناسی ایران.علی آقانباتی. انتشارات دانشگاه تهران.چاپ دوم.1379

http://geoaria.blogfa.com/post-401.aspx



طبقه بندی: زمین شناسی ایران،
[ سه شنبه 9 آبان 1391 ] [ 11:06 قبل از ظهر ] [ راحله مظلومی ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

من راحله مظلومی، فارغ التحصیل رشته زمین شناسی محض هستم...زمین را خیلی خیلی دوست دارم...
این وبلاگ برای همه زمینی هاست...

مشاور پایان نامه های تخصصی کارشناسی زمین شناسی
بررسی های زمین شناسی
کار با gps و نرم افزار mapsurce و آموزش آن
رسم نقشه ( زمین شناسی، توپوگرافی، ...)
آموزش نرم افزار های زمین شناسی: ... gis , rockwork, surfer 8 & 9 , dips
rmazloomi.zamin@gmail.com
rmazloomi.zamin@yahoo.com

نویسندگان
لینک دوستان
نظر سنجی
نظر شما در مورد وبلاگ دختر زمین شناس چیست؟






ابر برچسب ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب